วันอาทิตย์ที่ 25 สิงหาคม พ.ศ. 2562

๕.เภสัชวัตถุ

เภสัชวัตถุ
เภสัชวัตถุ คือ วัตถุธาตุนานาชนิดที่นำมาใช้ประกอบเป็นยารักษาโรค
ตามคัมภีร์แพทย์กล่าวไว้ว่า“สรรพวัตถุต่างๆที่เกิดขึ้นมาในโลกนี้ล้วนเกิดขึ้นแต่ธาตุทั้ง4ย่อมเป็นยารักษาโรคได้ทั้งสิ้น” ตามคำกล่าวก็อาจจะเป็นได้ แต่จะมีสรรพคุณและประโยชน์มากน้อยอย่างไรต้องสุดแล้วแต่ชนิดของธาตุวัตถุนั้นๆ จึงจำเป็นต้องเรียนรู้ให้ลึกซึ้งถึงรูปลักษณะ ส่วนที่ใช้ ชนิดของวัตถุธาตุ อ่อนหรือแก่ เก่าหรือใหม่ สดหรือแห้ง มีคุณภาพดีหรือเลวอย่างไร เมื่อนำมาใช้แล้วจะมีสรรพคุณจริงตามตำราหรือไม่ การเอาใจใส่อย่างละเอียดและปราณีต อย่างนี้ ต้องมีอยู่ประจำตัวเภสัชกรเสมอ

เภสัชวัตถุจำแนกออกเป็น 3 ประเภทคือ
ประเภทที่ 1 พืชวัตถุ ได้แก่ พรรณไม้ต่างๆ จำแนกออกได้เป็น พืชจำพวกต้น,พืชจำพวกเถา-เครือ,พืชจำพวกหัว-เหง้า, พืชจำพวกผัก และพืชจำพวกหญ้า ซึ่งจะต้องรู้จักส่วนต่างๆ ของพืชที่นำมาใช้เป็นยาเป็นต้นว่า ราก,หัว,ต้น,กระพี้,แก่น, เปลือก,ใบ,ดอก,เกสร,ผล,เมล็ด ว่ามี รูป สี กลิ่น รส และมีชื่อเรียกอย่างไร
ประเภทที่ 2 สัตว์วัตถุ ได้แก่ ร่างกายและอวัยวะของสัตว์ทั้งหลาย จำแนกสัตว์ออกได้เป็น สัตว์บก, สัตว์น้ำ และสัตว์อากาศ ซึ่งจะต้องรู้จักส่วนต่างๆ ที่นำมาใช้เป็นยา เป็นต้นว่า ขน,เขา,เขี้ยว,หนัง,กราม,กรวด,น้ำดี,เล็บ,กระดูก ว่าเป็นของสัตว์อะไร มี รูป สี กลิ่น รส และมีชื่อเรียกอย่างไร
ประเภทที่ 3 ธาตุวัตถุ ได้แก่แร่ธาตุต่างๆ ที่เกิดขึ้นเอง หรือสิ่งที่ประกอบขึ้นจากแร่ธาตุ หรือสิ่งสังเคราะห์ขึ้น จำแนกธาตุออกได้เป็น ธาตุที่สลายตัวได้ง่าย และธาตุที่สลายตัวได้ยาก ซึ่งจะต้องรู้จักแร่ธาตุนั้นๆ ว่า มี รูป สี กลิ่น รส และมีชื่อเรียกอย่างไร
๑. หลักในการพิจารณาตัวยา ผู้ประการ
ในการที่จะรู้จักเภสัชวัตถุนั้นๆ จําเป็นต้องรู้ให้ลึกซึ้งถึงรูปลักษณะพื้นฐานของวัตถุธาตุ
ซึ่งมีหลักในการพิจารณาตัวยา ๕ ประการ คือ

๑.๑ รูป คือ การรู้รูปลักษณะของตัวยานั้นว่ามีรูปร่างที่ปรากฏเป็นอย่างไร ถ้าเป็นพืช วัตถุก็ต้องรู้ว่าเป็นพืชจําพวกต้น
จําพวกเถา จําพวกหัว จําพวกผักหรือหญ้าว่ามีส่วนต่างๆ เช่น ต้น ราก ใบ ดอก ผล มีรูปอย่างไร ถ้าเป็นสัตว์วัตถุ
ก็ต้องรู้ว่าเป็นสัตว์จําพวก สัตว์บก สัตว์น้ํา สัตว์ อากาศว่ามีอวัยวะต่างๆ เช่น ขน เขา นอ เขี้ยว กระดูก
มีรูปเป็นอย่างไร ถ้าเป็นธาตุวัตถุ ก็ต้องรู้ ว่าเป็นธาตุสลายตัวได้ง่าย ธาตุสลายตัวได้ยากว่า มีสถานะเป็นของแข็ง
ของเหลว เป็นเกล็ด เป็นแผ่น หรือเป็นผง เป็นต้น เรียกว่า รู้จักรูปของตัวยา
๑.๒ สี คือ การรู้สีของตัวยานั้นว่ามีสีอะไร เช่น ใบไม้มีสีเขียว กระดูกสัตว์มีสีขาวแก่นฝางมีสี แดง ยาดํามีสีดํา
จุนสีมีสีเขียว กํามะถันมีสีเหลือง เป็นต้น เรียกว่ารู้จักสีของตัวยา
๑.๓ กลิ่น คือ การรู้กลิ่นของตัวยานั้นว่ามีกลิ่นเป็นอย่างไร อย่างนี้กลิ่นหอมหรือกลิ่นเหม็น เช่น กฤษณา กํายาน
อบเชย ดอกมะลิ ชะมดเช็ด อําพันทอง มีกลิ่นหอม ยาดํา กํามะถัน กระดูกสัตว์ มหาหิงค์ มีกลิ่นเหม็น เป็นต้น
เรียกว่ารู้จักกลิ่นของตัวยา
๑.๔ รส คือ การรู้รสของตัวยานั้นว่ามีรสเป็นอย่างไร ให้รู้ว่าอย่างนี้รสจืด รสขม รสหวาน รสเปรี้ยว รสเมาเบื่อ
รสเผ็ดร้อน รสมัน รสหอมเย็น รสเค็ม หรือฝาด เช่น พริกไทย มีรสร้อน มะนาว มีรสเปรี้ยว น้ำผึ้งมีรสหวาน เป็นต้น
เรียกว่ารู้จักรสของตัวยา
๑.๕ ชื่อ คือ การรู้ชื่อของตัวยานั้นว่าเขาสมมติชื่อเรียกไว้อย่างไร เช่น สิ่งนั้นเรียกชื่อเป็นข่า กะทือ มะขาม วัว กวาง
เสือ เกลือ กํามะถัน ศิลายอน เป็นต้น เรียกว่า รู้จักชื่อของตัวยา
ในหลัก ๕ ประการดังกล่าวมานี้ จะเป็นข้อพิสูจน์ทําให้เรารู้ว่าเป็นตัว ยาอะไร ฉะนั้นการจะ รู้จักตัวยาได้นั้น
จึงต้องอาศัยหลัก ๕ ประการดังกล่าวนี้
ต้น
กรรณิกา
(กันนิกา)
กฤษณา
กรัก
(แก่นขนุนละมุด)
กัลปพฤกษ์
กัลปังหา
(กาละปังหา)
กระเชา
กระทิง
กระแบก
กระเบียน
(มะกอกพราน)
กระเบา
(กระเบาน้ำ)
กะโบลิง
กะพังอาด
(พญามือเหล็ก)
กระเพราทั้ง 2
กระแจะ
กระเจี๊ยบแดง
กระดังงาไทย
กระโดงแดง
กระโดน
กระโดนดิน
กระตังใบ
(กระตังบาย)
กระถินไช่ง่อน
กระถินเทศ
(กระถินดอกหอม)
กระถินไทย
(กระถินดอกขาว)
กระถินป่า
กระถินพิมาน
(กระถินวิมาน)
กระทุ่ม
กระท้อนป่า
กระท่อม
กระบือเจ็ดตัว
(กระทู้เจ็ดแบก)
การบูรขาว-ดำ
กระพี้เขาควาย
กราย(หางกราย)
กรวยป่า
กล้วยตีบ
กวาวต้น
การะเกด
การบูร
กาหลง
กาสามปีก(เกล็ดปลาช่อน)
ก้างปลาแดง
ก้างปลาทะเล
กานพลู
ก้ามกาม
(ก้ามปู,ก้ามกุ้ง)
กุ่มน้ำ
กุ่มบก
แก้ว
โกงกาง
โกฐกะกลิ้ง (แสลงใจ,ลูกกะจี้,ว่านไฟต้น)
โกฐกักรา
โกฐกระดูก
โกฐก้านพร้าว
โกฐจุฬาลัมพา
โกฐน้ำเต้า
โกฐสอ
กอมขม(ดีงูต้น)
ก่อ
กำจัด (พริกหอม,
ลูกระมาด,หมากมาด)
กำลังช้างเผือก
(กำลังช้างสาร)
กำลังวัวเถลิง
(กำลังทรพี)
กำลังเสือโคร่ง
(กำลังพญาเสือโคร่ง)
เกว้า(เขว้า,กำยาน,ชาติสมิง)




เถาเครือ
กรด
กระดอม
กระไดลิง
กระทกรก(กระโปรงทอง,รกช้าง,รกฟ้า,เถาสิงโต,
ผ้าขี้ริ้วห่อทอง)
กระทงลาย
(กระทุงลาย)
กระทุงหมาบ้า
กระพังโหม
กระเพียด
(หนอนตายหยาก)
กราวเครือขาว
และกราวเครือแดง
กรุงเขมา
แกแล
โกฐพุงปลา
กำจาย
(หนามจาย)
กำแพงเจ็ดชั้น(ลุ่มนก)

หัวเหง้า
กระชาย
กระเช้าผีมด(หัวร้อยรู)
หัวกระดาดทั้ง ๒
(กระดาดแดง,กระดาดขาว)
กระแตไต่ไม้

ผัก
ผักกระชับ(ซักบ้อเช้า)
ผักกระเฉด(ผักรู้นอน)
ผักกระโฉม
ผักกาด
(หัวไชเท้า)
ผักกาดนา
ผักกาดน้ำ
ผักกูด



หญ้า
กกลังกา(กกขนาก)
กะเม็ง
หญ้ากระต่ายจาม
หญ้ากระทืบยอด
หญ้าเกร็ดหอย
หญ้าเกร็ดหอยจีน
หญ้าเกร็ดหอยเล็ก



ต้น
ขันทองพยาบาท
ข่าต้น
(ตะไคร้ต้น,เทพทาโร)
ขี้ครอก
ขี้หนอน
ขี้เหล็กบ้าน
ขี้เหล็กเลือด
ขี้อ้าย
เข็มขาว
(เข็มใหญ่)
เข็มแดง
เข็มป่า
เขยตาย
(ลูกเขยตาย
แม่ยายทำศพ,เขยตายแม่ยาย
ชักปก)
ขอนดอก

ข่อย
ข่อยหย็อง
(ข่อยเตี้ย)
เขี้ยวงู(เล็บครุฑ)
ไข่เน่า
ไข่มด


เถาเครือ
ขจร
ขมิ้นเครือ
ข้าวสารเถา
(เถาข้าสาร)
ขี้กาขาว
ขี้กาแดง
เขี้ยวงู
(ตึ่งเครือคำตัวแม่)




หัวเหง้า
ข่าน้ำ(ดาหลา)
ข้าวเย็นใต้
ข้าวเย็นเหนือ
ขิงแคลง(ขิงป่า)
ขิงบ้าน
เข้าค่า




ผัก
ผักขึ้นฉ่าย
ผักโขมหนาม
ผักโขมหัด
ผักโขมหิน(ผักขมหิน)
ผักขวง(สะเดาดิน)
หญ้า
ขัดมอน
ขลู่(หนาดวัว)
ขอบชะนาง


ต้น
คงคาเดือด
(หมากเล็กหมากน้อย)
คนทา
(สีฟัน กะลันทา)
คนทีสอเขมา
(คนทีสอดำ)
คัดลิ้น
คันทรง
คราม
ครอบทั้ง 3
คางแดง
(คาง,ก๋างขี้มอด,มะขามแดง)
ครอบจักรวาล
(ก่องเข้า,สารเข้าเปลือก)
ครอบตลับ
(มะก่องเข้าหลวง)
ครอบสีฟัน
(ตอบเตย,โผงผาง)
ควินิน
(ต้นซิงโคน่า)
คูณ
(ชัยพฤกษ์)
แค
(แคแดง,แคขาว)
แคแตร
(แคแกล)
แคฝอย
(แคขาว)
คำไทย
(คำแสด,คำเงาะ)
คำฝอย
(คำ,ดอกคำ)
คว่ำตายหงายเป็น
(ฆ้องสามย่านตัวผู้)
ไคร้เครือ

เถาเครือ
คนทีสอขาว
คนทีสอทะเล
คัดเค้า
คุคะ(ขรุขระ)
โคคลาน
โคกกระออม(ตุ้มตอก)
คอเบ็ด
(คอเป็ด)



หัวเหง้า
คล้า(คลุ้ม)
คูน



ผัก
ผักคราดหัวแหวน
ผักเค็ด



หญ้า
หญ้าคา
โคกกระสุน
(กาบินหนี)



ต้น
ฆ้องสามย่าน




ต้น
งิ้ว
งิ้วป่า
(งิ้วผา,นุ่นป่า)
หงอนไก่ดอกกลม
(หงอนไก่ป่า)
หงอนไก่ทะเล
เหงือกปลาหมอ(ดอกขาว,
ดอกสีฟ้า)
หัวเหง้า
ง่อนตาหงาย




หญ้า
หญ้างวงช้าง




ต้น
จักรนารายณ์
จันทน์กระพ้อ
จันทร์เกราะ
จันทน์ชะมด(จันทน์หอม)
จันทน์แดง
จันทน์เทศ
จันทน์ลูกหอม
จันทน์โอ
(ลูกอินทร์)
จันทนา
จามจุรี
(ก้ามปู,ฉำฉา)
จิกเขา
จิกนา
จุกโรหิณี
เจตพังคี
เจตมูลเพลิงขาว
เจตมูลเพลิงแดง
(ไฟใต้ดิน)




เถาเครือ
จิ้งจ้อขาว
(จิงจ้อหลวง)
จิ้งจ้อแดง
(จิ้งจ้อเหลี่ยม)



หญ้า
จันใบหอม




ต้น
เฉียงพร้านางแอ




ต้น
ชะมดต้น(ฝ้ายผี)
ชะมวง(ส้มมวง)
ชบา
ชะอม
ชะเอมเทศ(ชะเอมจีน)
ชมพู่น้ำดอกไม้
ชา(เมี่ยง)
ช้าพลู(ผักอีไร)
ช้างงาเดียว
ชิงชี่
ชุมเห็ดเทศ
ชุมเห็ดไทย(ชุมเห็ดเล็ก)
ช้อยนางรำ
(ลอยนางรำ)


เถาเครือ
ชะลูดขาว
ชะลูดแดง
ชะเอมไทย
(ส้มป่อยหวาน)
ชะเอมบ้าน
(ชะเอมสวน)
ชะเอมป่า
(ชะเอมเถา)
ชิงช้าชาลี
(บอระเพ็ดตัวผู้)
เชือกเขาไฟ
(ย่างทราย)



ผัก
ผักชีลา
ผักชีล้อม



หญ้า
หญ้าชันกาด
(หญ้าหวาย)




ต้น
ซัด
ซาก



เถาเครือ
แซ่ม้าทะลาย
ซองแมว(ซ้องแมว)



หญ้า
หญ้าไซ




เถาเครือ
หญ้านาง
(ปู่เจ้าเขาเขียว,หญ้าภคินี)
หญ้านางใหญ่(โพกพาย)
หญ้านางแดง


ต้น
ดีหมี




เถาเครือ
ดีปลี




หัวเหง้า
ดองดึง




หญ้า
หญ้าดอกขาว(หมอน้อย)




ต้น
ตะโกนา
(พญาช้างดำ)
ตะโกสวน
(ตะโกไทย)
ตะขบไทย
ตะขบป่า
ตะไคร้ต้น
(ตะไคร้บก)
ตะไคร้น้ำ
ตะเคียนทอง
ตับเต่าใหญ่(มะพลับดง)
ตับเต่าน้อย
ตาตุ่ม
ตาเสือ
ตาเสือทุ่ง
ตานขโมย
ตานดำ
ตาลโตนด
ตาลเสี้ยน
ตีนเป็ดต้น
(พญาสัตตบรรณ)
ตีนเป็ดน้ำ
ตูมกาต้น
เตยหอม
ต่อไส้
เต่าร้าง(เต่ารั้ง)
ตองแตก


เถาเครือ
ตาไก่
ตาลหม่อน
(ตาลขี้นก)
ตีนเป็ดตาเครือ
(เถาเอ็นอ่อน)
ตูมกาเครือ
แตงกวา
แตงไทย
แตงอุลิด(แตงโม)
แตงหนู
แตงร้าน
ต้อยติ่ง
ตำลึง
(ผักสี่บาท,ผักแคบ)




หัวเหง้า
เต่าเกียด




ผัก
ผักตับเต่าน้ำ




หญ้า
หญ้าตีนกา
หญ้าตีนนก
หญ้าใต้ใบ
(ลูกใต้ใบ)
ตำแยแมว(ตำแยตัวผู้)

ต้น
ถั่วแระต้น
ถั่วแระผี



เถาเครือ
ถอบแถบ
ถั่วผี
ถั่วลันเตา
เถาเกล็ดนาคราช
เถาคัน
เถาคุ
เถานาคราช
(ว่านนาคราช)
เถาปล้อง
เถามวก
(เครือเขามวก)
เถาลิ้นเสือ
เถาวัลย์หญ้านาง
เถาวัลย์เปรียง
เถาเอ็น(เถาเมื่อย)


หัวเหง้า
ถั่วพู




หญ้า
หญ้าถอดปล้อง




ต้น
ทรงบาดาล
ทับทิม
ท้าวยายม่อม
ท้าวยายม่อมดอกแดง
(ปทุมราชา)
ทิ้งถ่อน
(พญาฉัตรทัน,
พญาช้างเผือก)
เทพทาโร
ทุเรียน
ทองพันชั่ง
ทองระอา
(ลิ้นงูเห่า)
ทองหลาง
ทองหลางใบมน
(ทองหลางบก)
ทองหลางใบมนด่าง
ทองโหลง
เทียนเกร็ดหอย
เทียนขม
เทียนขาว
เทียนแดง
เทียนดำ
เทียนต้น
(เทียนย้อมมือ)
เทียนตากบ
เทียนตาตั๊กแตน
เทียนเยาพาณี
เทียนลวด
เทียนดอก
ไทรกร่าง
ไทรใหญ่
ไทรย้อย
ทำมัง


เถาเครือ
ทองระอา
(เถาปล้อง)




หัวเหง้า
ท้าวยายม่อม




หญ้า
โทงเทง(โคมจีน)




ต้น
ธรณีสาร




ต้น
นนทรี
นมควาย
นมนาง(นมสาว)
นางแย้ม
หนาดดำ
หนาดใหญ่
หนามพรหม
นุ่น
เนระพูสี
น้อยหน่า
น้อยโหน่ง
เนียม



เถาเครือ
นมพิจิตร
นมแมว
นมวัว
หนามไก่ไห้
หนาวเดือนห้า
หนามเล็บแมว
(หนามเล็บเหยี่ยว)
หนามหัน
(หนามหีน)
หนอนตายหยาก
(กระเพียดหนู)
น้ำเต้า
น้ำเต้าขม
ผัก
ผักหนอก(บัวบก)
ผักหนาม



หญ้า
หญ้าน้ำดับไฟ
หญ้าน้ำนมราชสีห์
หญ้าหนวดปลาดุก
หญ้าหนวดแมว(พยับเมฆ)

ต้น
บุนนาค
เบญกานี
เบญจมาศบ้าน
เบน(เบนขอ)
ใบเงิน
ใบทอง
ใบนาค



เถาเครือ
บอระเพ็ด
บอระเพ็ดพุงช้าง(สบู่เลือด)
บวบขม
บวบหอม

หัวเหง้า
บุก
บัวน้ำ บัวสาย
บัวขม
บัวน้ำ บัวสาย
บัวกินสาย
บัวน้ำ บัวสาย
บัวสัตตบุษย์
บัวน้ำ บัวสาย
บัวสัตตบรรณ
บัวน้ำ บัวสาย
บัวจงกลนี
บัวน้ำ บัวสาย
บัวเผื่อน
บัวน้ำ บัวสาย
บัวผัน
บัวบกป่า
บัวหลวง
ผัก
ผักบุ้งขัน
ผักบุ้งขาว
ผักบุ้งจีน
ผักบุ้งแดง
ผักบุ้งร้วม
ผักเบี้ย




ต้น
ประดงเลือด(ประดงไฟ)
ประดู่ขาว(สะตือ)
ประดู่ลาย
ประดู่ส้ม
ประดู่เสน
ประทัดจีน(ประทัดใหญ่)
ประยงค์ป่า
ประยงค์บ้าน(หอมไกล)
ปรู
โปร่ง
โปร่งฟ้า
ปลาไหลเผือก
เปล้าใหญ่
เปล้าน้อย
เปล้าน้ำเงิน
ปีบ




หัวเหง้า
ปรงบ้าน
ปรงป่า
เปราะป่า
เปราะหอมขาว
เปราะหอมแดง
ผัก
ผักเป็ดขาว
ผักเป็ดแดง
ผักปอดตัวผู้
ผักปอดตัวเมีย
ผักปลัง
หญ้า
หญ้าปราบ(โด่ไม่รู้ล้ม)
หญ้าปากควาย
หญ้าปืนตอ


หญ้า
ไผ่ป่า
ไผ่สีสุก
ไผ่บง
ไผ่ลาย
ไผ่รวก
ไผ่เหลือง




ต้น
ฝรั่ง
ฝางส้ม
ฝางเสน
ฝ้ายขาว
ฝ้ายแดง
ฝ้ายเทศ(สำลี)
ฝิ่น
ฝิ่นต้น
ฝีหมอบ

หญ้า
หญ้าฝรั่น




ต้น
พญาไก่เถื่อน
(มะเฟืองป่า)
พญายา
หญ้ารากขาว
(โคลงเคลง)
พญารากดำ
พญาปล้องทอง
พญามุติ
พญารากเดียว
พลับพลึง
พิกุล
พิลังกาสา
พริกป่า
พิมเสนต้น
พุงดอ
พุดตาน
เพกา
พุ่มเรียงป่า
(ชำมะเรียงป่า)
พุ่มเรียงบ้าน
(ชำมะเรียงบ้าน)
แพงพวยบก


เถาเครือ
พระขรรค์ไชยศรี
(หนาวเดือนห้า,ฝนแสนห่า)
พาหมี
พาดไฉน(อีลุ้ม)
พริกไทย
พริกหาง
พริกหอม
พลูแก
พลูเขียว
พลูคาว
พลูจีน
พลูทองหลาง
พลูป่า
พลูเหลือง
เพชรกะฏัก
เพชรสังฆาต
(ขันข้อ,สามร้อยต่อ)
เพชรหึง


หัวเหง้า
พุทธรักษาดอกแดง
ไพล



ผัก
ผักแพวแดง




หญ้า
หญ้าพันงูขาว
หญ้าพันงูเขียว
หญ้าพันงูแดง
หญ้าพันงูนา
หญ้าแพรก
หญ้าพองลม
(ปู่เจ้าลอยท่า)




เถาเครือ
ฟักข้าว
ฟักทอง



ต้น
มะกรูด
มะเกลือ
มะเกลือเลือด
มะกล่ำตาช้าง
(มะกล่ำต้น)
มะกาต้น
มะกอกน้ำ
มะกอกป่า
มะกอกเผือก
มะขามแขก
มะขามเทศ
มะขามไทย
มะขามป้อม
มะขวิด
มะเขื่อขื่น
มะค่าทั้ง ๒ (มะค่าโมง,มะค่าแต้,มะค่าเล็ก)
มะคำไก่
มะคำดีควาย
มะงั่ว
มะดัน
มะดูก
มะเดื่อชุมพร
มะเดื่อดง
มะเดื่อปล้อง
มะเดื่อหอม
มะตูม
มะนาว
มะปราง
มะปริง
มะฝ่อ
มะพลับ
มะพร้าว
มะแฟน
มะเฟือง
มะเฟืองป่า
(พญาไก่เถื่อน)
มะไฟ
มะไฟเดือนห้า
มะมาด
มะม่วง
มะม่วงหิมพานต์
มะเม่า
มะยม
มะรุม
มะละกอ
มะแว้งต้น
มหาละลาย
มหาสดำ
มหาหิงคุ์
มะหาด
มะหวด
มะอึก
มะแฮ็ดโกนี
มะฮอกกานี
มังคุด
มังตาล
หมาก
หมากผู้
ม้ากระทืบโรง
หมีเหม็น
โมกมัน
(โมกน้อย)
โมกหลวง
(โมกใหญ่)
หม่อน
เมี่ยง
(ชา)
เมี่ยงอีลาม
(ชา)
เหมือดคน
(มะไฟแรด)
มดยอบ
เถาเครือ
มะกาเครือ
(สะไอเครือ)
มะกร่ำตาหนู
(มะกร่ำเครือ)
มะขามเครือ
มะเดื่อดิน
มะตึ่ง
มะระขี้นก
(ผักไห่)
มะระจีน
มะลิ
มะลิวัลย์
(มะลิป่า)
มะแว้งเครือ
หัวเหง้า
มหากาฬ
(ว่านมหากาฬ)
มหาสแดง



ต้น
ยาดำ
ยาสูบ
ยาง
ยางน่องต้น
ยี่โถไทย
ยี่โถฝรั่ง
ยอป่า



เถาเครือ
ยางน่องเครือ




หัวเหง้า
ยั้ง




ต้น
รงทอง
ระกำ
(สละ)
ระย่อม
ระงับ
รักขาว
รักซ้อน
รักใหญ่
ราชดัด
ราชพฤกษ์
เร่ว
เร่วใหญ่
เร่วน้อย
โรกทั้ง ๒
(โรกแดง,โรกขาว)


เถาเครือ
รางจืด
(รางเย็น)
รางแดง



หัวเหง้า
เร็ดหนู




ต้น
ละหุ่ง
ลั่นทม
ลาน
ลิ้นงูเห่า
(ทองระอา)
โลด
โลดทะนง
เลี่ยน
ลำจวน
ลำโพง
ลำเจียก
ลำดวน
ลำไย



เถาเครือ
ลิ้นมังกร
ลุ่มนก
เล็บมือนาง
เล็บลอก
ลำไยเถา
หัวเหง้า
ลำพันแดง
(ลำพันขาว)




หัวเหง้า
หวายตะมอย




ผัก
ผักหวานบ้าน
ผักหวานป่า
ผักแว่น


หญ้า(ว่าน)
ว่านคันทมาลา
ว่านชักมดลูก
ว่านนางคำ
ว่านน้ำ
ว่านเพชรน้อย

ว่านมหาเมฆ
ว่านร่อนทอง
ว่านสากเหล็ก
ว่านหางจระเข้
ว่านงาช้าง
(หอกสุระกาฬ)

ว่านหางนาก
ว่านหอยแครง
(ว่านแสงอาทิตย์)
ว่านกลีบแรด
ว่านตีนตะขาบ
ว่านหางช้าง

ว่านมหากาฬ
ว่านเปราะ
ว่านเพชรหึง
ว่านสะดุ้ง
ว่านเพชรใหญ่

ว่านสามตึง
ว่านดักแด้
ว่านม้า


ต้น
สน
สนแพง
สนสร้อย
ส้มกบ
ส้มกุ้ง
ส้มจีน
ส้มเขียวหวาน
ส้มเช้า
ส้มเสี้ยว
ส้มโอ
สนุ่น
โสน
เสนียด
สมี
สมุลแว้ง
เสม็ดขาว
เสมาบ้าน/เสมาป่า
แสมทะเล
แสมสาร
สมอดีงู
สมอทะเล
สมอเทศ
สมอไทย
สมอพิเภก
สมอร่องแร่ง
สละ
สลัดได
แสลงใจ
(ลูกกะจี้,
โกฐกะกลิ้ง)
สลอด
สะแก
สะแกแสง
สะเดา
สะเดาดง
สะเดาอินเดีย
สบู่ขาว
สบู่ดง
สัก
สักขี(กรักขี)
สารพัดพิษ
สารภี
สีเสียด
สำโรง
สำรอง


เถาเครือ
ส้มป่อย
สะบ้าดำ
สะบ้ามอญ
สะบ้าลาย
สะบ้าเลือด
สามสิบ
(รากสามสิบ)
สีฟันเครือ
แสลงใจเครือ
แสลงพัน
สลอดน้ำ
สำมะงา




หัวเหง้า
สิงหโมรา
โสม



ผัก
ผักเสี้ยนไทย
ผักเสี้ยนผี



ต้น
หว้า
หัศคุณไทย
หัศคุณเทศ
หางกระรอก
หางกราย
หางนกยูง
หูเสือ
โหระพา


เถาเครือ
หนุมานประสานกาย
หางไหลขาว
หางไหลแดง
หวายขม
หวายตะค้า
หวายโป่ง
หวายลิง
(หวายเย็บจาก)



หัวเหง้า
โหรา




ผัก
ผักหูปลาช่อน




หญ้า
หญ้าแห้วหมู




หญ้า(เห็ด)
เห็ดโคน
เห็ดจาวมะพร้าว
เห็ดจอมปลวก
เห็ดตับเต่าขาว
เห็ดตับเต่าดำ
เห็ดตับเต่าดำ
เห็ดฟาง
เห็ดเผาะ
เห็ดหูหนู
เห็ดกระถินพิมาน
เห็ดขี้ควาย
เห็ดขี้วัว
เห็ดงูเห่า
เห็ดหญ้าคา
เห็ดหญ้าแพรก
เห็ดหญ้าหวาย
เห็ดตาล
เห็ดเตย
เห็ดไผ่
เห็ดมะขาม
เห็ดมะพร้าว
เห็ดหมาก
เห็ดไม้แดง
เห็ดไม้ตับเต่า
เห็ดไม้รวก
เห็ดร่างแห
(เห็ดระย้า)




ต้น
อนันตคุณ
อบเชยต้น
อัคคีทวาร
อ้ายขาว
อินทนิน
อีเหนียวใหญ่
อีเหนียวเล็ก
อุโลก
อ้อ
อ้อย
อ้อยช้าง
เอื้อง
เอื้องบก


เถาเครือ
อบเชยเถา
อังกาบ
อัญชันบ้าน
อัญชันป่า
อุโลกเครือ
หัวเหง้า
อุตพิด




๕. ตัวยาเรียกได้หลายชื่อ๔. ธาตุวัตถุ๓. สัตว์วัตถุ
๖. ตัวยาที่มีสรรพคุณใกล้เคียงกัน
๗. การเก็บยา
๘. ตัวยาประจำธาตุ
๙. สมุนไพรในงานสาธารณสุขมูลฐาน
๑๐. สมุนไพรที่เป็นพืชเศรษฐกิจ

ไม่มีความคิดเห็น:

โพสต์ความคิดเห็น